TESTING LIMITS

Tue, 1 Sep 2020 13:04:39 +0200

www.patinapublishing.nl

The second catalogue of the work of Elly Baltus is published in combination with two museum exhibitions of her medal art work. Order from the publisher or from the artist herself. € 12,50
(ex. handling and shipping.) Or in the Museum shop of Museum Beelden aan Zee, Den Haag

Tijdschrift De Beeldenaar No. 2, 2013

Tue, 2 Apr 2013 12:10:51 +0200

Falende blijvertjes
Penningen van Jeroen Henneman en Elly Baltus
Door Karel Soudijn

Uit de natuurkunde kennen we de wet van behoud van energie, maar volgens de sociale wetenschappen is het verstandiger om rekening te houden met de wet van behoud van ellende.  Twee penningen illustreren die sociale wet op een bijzonder fraaie wijze.
De eerste is Perpetuum mobile. Deze penning werd in 2005 ontworpen door Jeroen Henneman, en uitgevoerd in roestvrij staal. Indertijd beschreef Lijsbeth F. Teding van Berkhout dit kunstwerk in De Beeldenaar (2005-7). Zij wijst er op, dat een perpetuum mobile – het oneindig beweeglijke – in overdrachtelijke zin staat voor het onoplosbare, of het onmogelijke. Jeroen Henneman zette zes keer een vogel op zijn penning, en zes keer een worm. Dezelfde vogel lijkt rond te vliegen en telkens een worm te vangen, maar ook gauw weer kwijt te raken. Winst slaat om in verlies. Dit geldt trouwens net zo goed voor de prooi, want de worm die uit een snavel ontsnapt, wordt even later weer opgepikt. Vogel en worm zijn beiden onderworpen aan de wet van behoud van ellende.
Die wet geldt eveneens voor de bezitter van Perpetuum mobile, want als ik de keerzijde wil bekijken, vallen alle vogels en wormen als losse stukjes op de grond of op tafel. Het is een heel gedoe om ze weer op hun juiste plaats te krijgen, vooral omdat bij elke vogel ook nog eens een vleugel loszit. De eigenaar van Perpetuum mobile wordt door Jeroen Henneman in de rol van een kleuter gedwongen, die heel precies een legpuzzel moet oplossen. Deze penning zorgt bij bestudering voor een ‘eeuwige’ beweging (perpetuum mobile), want altijd maar weer valt het kunstwerk uit elkaar en moet ik de stukjes weer op hun juiste plaats zien te krijgen. Dit gepeuter is trouwens nodig om goed zicht op alle onderdelen te krijgen, want wie de vogels stil in hun uitsparingen in het penningvlak laat liggen, zal nooit ontdekken dat zij op hun beurt een volwaardige keerzijde bezitten.
De wet van behoud van ellende is als volgt te beschrijven: sociale problemen kennen zelden een afdoende oplossing. Wie een oplossing gevonden denkt te hebben voor een bepaald probleem, merkt bijna altijd weer dat hier nadelen aan zijn verbonden. Vooral ingrijpende handelingen, hoe fraai ook bedacht, leveren meteen weer nieuwe problemen op die om een oplossing vragen. Opnieuw zijn dan ingrijpende handelingen nodig.
Dit inzicht is onlangs tot uitdrukking gebracht in een bronzen gietpenning: Zagen en timmeren, in 2012 ontworpen door Elly Baltus. Haar kunstwerk heeft een ongebruikelijke vorm. De kern van deze penning bestaat uit een vlak van 44 mm in doorsnee, met een dikte van 5 mm. Aan beide zijden is een mannetje geplaatst. Elk figuurtje rijst een centimeter boven het vlak uit. Aan de ene kant (de voorzijde?) snijdt het mannetje met een zaag de penning doormidden. Hij is al tot halverwege gevorderd. Nog even, en dan breekt dit exemplaar in stukken. Het mannetje aan de andere kant (de keerzijde?) is echter al bezig om de schade te herstellen. Dwars over de zaagsnede timmert hij stroken die straks de helften bij elkaar moeten houden. Hij voert deze herstelwerkzaamheden echter slordig uit. Daarom kunnen we voorzijde en keerzijde ook verwisselen: terwijl het ene figuurtje een zaagsnede op een slonzige manier dichtspijkert, gaat het andere figuurtje aan de slag om de penning weer open te breken. Slecht uitgevoerde restauraties kunnen maar beter gauw weer ongedaan worden gemaakt. Eigenlijk doet de volgorde er weinig toe: de mannen aan beide kanten van de penning verbeteren elkaar voortdurend. Nooit komt hun werk daarom af.
Gaat het hier om twee verschillende mannen, of heeft Elly Baltus slechts één persoon op diverse momenten in diens leven afgebeeld? Het doet er niet toe. Wie ergens aan begint, merkt vaak dat handelingen onbedoelde effecten met zich meebrengen, die snel om correctie vragen. Zelfs fietsers weten dit uit ervaring: sturen komt vooral neer op bijsturen. De kortste weg tussen twee punten is een slingerpad. Alleen in de wiskunde liggen verhoudingen zuiver; het gewone leven lijkt daar niet op.
Elly Baltus werkt aan een reeks penningen die zij ‘Mannen aan het werk’ noemt. Ze laat zich daarbij inspireren door filmopnames die ze in de loop der tijd maakte. Zagen en timmeren maakt deel uit van die serie. Ik vind dit een heel geestige penning door de ernst waarmee de afgebeelde mannen elkaars werk ongedaan maken. Bovendien herinnert dit exemplaar me aan een boek dat ik jaren geleden las: Surviving failures – een bundel met congresbijdragen, in 1979 in Stockholm verschenen onder redactie van een zekere Bo Persson. De titel van dit boek verwijst naar een bepaalde vorm van de wet van behoud van ellende: vooral kostbare projecten zijn niet te stuiten zodra ze eenmaal in gang zijn gezet. Er moet altijd meer geld bij, omdat er al zoveel geld in is gestopt. In Surviving failures staat het voorbeeld van een scheepswerf die onverkoopbare boten bouwde. Voltooide schepen werden op die werf onmiddellijk weer gesloopt; het vrijkomende materiaal was vervolgens weer bruikbaar bij de bouw van nieuwe schepen – die uiteraard na voltooiing meteen weer werden gesloopt. Financiers van deze werf durfden het proces van bouwen en afbreken niet te stoppen, want daarmee zouden eerdere investeringen voorgoed verdampen. Bovendien: door de werf draaiende te houden, hoefde men geen personeel te ontslaan. Dat voorkwam conflicten met de vakbond.
De penning Zagen en timmeren is gemakkelijk in verband te brengen met grote bouwprojecten die een veelvoud van de oorspronkelijke begroting kosten, omdat telkens weer onvoorziene ontwikkelingen moeten worden gecompenseerd. De figuurtjes op deze penning zijn op hun beurt ‘surviving failures’, falende blijvertjes, wier werk niemand echt durft af te breken. Ook voor mij geldt: ik kijk er naar, maar kan er niet tussen komen.

Het Parool

Wed, 2 May 2012 13:08:51 +0200

Opening of the Kunst Reserve Bank with a performance of Bill Drummond and mint-master Elly Baltus.

The Architecture of the Mind

Mon, 30 Apr 2012 15:24:29 +0200

www.patinapublishing.nl

Stedelijk Museum Amsterdam

Sun, 22 Apr 2012 13:14:52 +0200

PUBLICATIONS

TESTING LIMITS

Tijdschrift De Beeldenaar No. 2, 2013

Het Parool

The Architecture of the Mind

Stedelijk Museum Amsterdam